{"id":13205,"date":"2019-11-05T16:13:33","date_gmt":"2019-11-05T16:13:33","guid":{"rendered":"http:\/\/uni.hi.is\/einar\/?p=13205"},"modified":"2019-11-05T16:13:33","modified_gmt":"2019-11-05T16:13:33","slug":"fyrstu-maelingarnar-a-sveigju-ljoss-i-thyngdarsvidi-og-fundurinn-fraegi-i-london-6-november-1919","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wizardly-antonelli.176-10-35-210.plesk.page\/?p=13205","title":{"rendered":"Fyrstu m\u00e6lingarnar \u00e1 sveigju lj\u00f3ss \u00ed \u00feyngdarsvi\u00f0i og fundurinn fr\u00e6gi \u00ed London 6. n\u00f3vember 1919"},"content":{"rendered":"<figure id=\"attachment_13299\" aria-describedby=\"caption-attachment-13299\" style=\"width: 616px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\" wp-image-13299\" src=\"http:\/\/uni.hi.is\/einar\/files\/2019\/11\/EEDastronomers-300x134.jpg\" alt=\"\" width=\"616\" height=\"275\" srcset=\"https:\/\/wizardly-antonelli.176-10-35-210.plesk.page\/wp-content\/uploads\/2019\/11\/EEDastronomers-300x134.jpg 300w, https:\/\/wizardly-antonelli.176-10-35-210.plesk.page\/wp-content\/uploads\/2019\/11\/EEDastronomers.jpg 525w\" sizes=\"auto, (max-width: 616px) 100vw, 616px\" \/><figcaption id=\"caption-attachment-13299\" class=\"wp-caption-text\"><span style=\"font-size: 10pt\">Fr\u00e1 vinstri til h\u00e6gri: Albert Einstein, Arthur S. Eddington og Frank W. Dyson. Myndir: Veraldarvefurinn.<br \/><\/span><\/figcaption><\/figure>\n<p>Fyrri heimstyrj\u00f6ldin ger\u00f0i \u00fea\u00f0 a\u00f0 verkum, a\u00f0 fr\u00e9ttir af <a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Introduction_to_general_relativity\">almennu afst\u00e6\u00f0iskenningunni<\/a> b\u00e1rust tilt\u00f6lulega seint til Bretlands. Hinn merki breski stjarnv\u00edsindama\u00f0ur og pr\u00f3fessor \u00ed Cambridge, <a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Arthur_Eddington\">Arthur S. Eddington<\/a>, f\u00e9kk \u00fe\u00f3 uppl\u00fdsingar um verk Einsteins eftir kr\u00f3kalei\u00f0um og var \u00f3tr\u00falega flj\u00f3tur a\u00f0 tileinka s\u00e9r hugmyndir hans. \u00der\u00e1tt fyrir styrjaldar\u00e1standi\u00f0, t\u00f3k Eddington svo a\u00f0 s\u00e9r \u00f3be\u00f0inn a\u00f0 kynna f\u00e9l\u00f6gum s\u00ednum almennu afst\u00e6\u00f0iskenninguna.<\/p>\n<p>\u00cd h\u00f3pnum var vinur Eddingtons, konunglegi stj\u00f6rnufr\u00e6\u00f0ingurinn <a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Frank_Watson_Dyson\">Frank W. Dyson<\/a>, sem var s\u00e9rfr\u00e6\u00f0ingur \u00ed ranns\u00f3knum \u00e1 s\u00f3lmyrkvum. \u00de\u00f3tt Dyson v\u00e6ri ekki s\u00e9rlega tr\u00faa\u00f0ur \u00e1 kenningu Einsteins, benti hann \u00e1 \u00fea\u00f0 \u00e1ri\u00f0 1917, a\u00f0 \u00ed lok ma\u00ed 1919 yr\u00f0i almyrkvi \u00e1 s\u00f3lu, sem gengi fr\u00e1 Su\u00f0ur Amer\u00edku yfir til Afr\u00edku. Ef ve\u00f0urfar og a\u00f0rar a\u00f0st\u00e6\u00f0ur yr\u00f0u hagst\u00e6\u00f0ar, skapa\u00f0ist \u00fearna kj\u00f6ri\u00f0 t\u00e6kif\u00e6ri til a\u00f0 kanna sp\u00e1 Einsteins um sveigju lj\u00f3s \u00ed \u00feyngdarsvi\u00f0i.<\/p>\n<figure id=\"attachment_10173\" aria-describedby=\"caption-attachment-10173\" style=\"width: 606px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\" wp-image-10173\" src=\"http:\/\/uni.hi.is\/einar\/files\/2019\/05\/Will_1986-300x99.png\" alt=\"\" width=\"606\" height=\"200\" srcset=\"https:\/\/wizardly-antonelli.176-10-35-210.plesk.page\/wp-content\/uploads\/2019\/05\/Will_1986-300x99.png 300w, https:\/\/wizardly-antonelli.176-10-35-210.plesk.page\/wp-content\/uploads\/2019\/05\/Will_1986-1024x338.png 1024w, https:\/\/wizardly-antonelli.176-10-35-210.plesk.page\/wp-content\/uploads\/2019\/05\/Will_1986-768x253.png 768w, https:\/\/wizardly-antonelli.176-10-35-210.plesk.page\/wp-content\/uploads\/2019\/05\/Will_1986.png 1243w\" sizes=\"auto, (max-width: 606px) 100vw, 606px\" \/><figcaption id=\"caption-attachment-10173\" class=\"wp-caption-text\"><span style=\"font-size: 10pt\">Teikningin s\u00fdnir lj\u00f3ssveigjuna vi\u00f0 yfirbor\u00f0 s\u00f3lar samkv\u00e6mt almennu afst\u00e6\u00f0iskenningunni. Heildarhorni\u00f0 er 1,75 bogasek\u00fandur. Helmingurinn stafar af sveigju r\u00famsins umhverfis s\u00f3lina, en afgangurinn er til kominn vegna <a href=\"http:\/\/www.einstein-online.info\/spotlights\/equivalence_light.html\">jafngildisl\u00f6gm\u00e1lsins<\/a>. \u00dar b\u00f3kinni <a href=\"https:\/\/www.amazon.com\/Was-Einstein-Right-Putting-Relativity\/dp\/0465090869\">Was Einstein Right?<\/a> eftir C. M. Will fr\u00e1 1986, bls. 74. Sj\u00e1 n\u00e1nari umfj\u00f6llun um Einstein og afst\u00e6\u00f0iskenninguna \u00ed seinni hluta <a href=\"http:\/\/uni.hi.is\/einar\/2019\/06\/23\/thorkell-thorkelsson\/\">\u00feessarar f\u00e6rslu<\/a>.<br \/><\/span><\/figcaption><\/figure>\n<p>Dyson l\u00e9t ekki sitja vi\u00f0 or\u00f0in t\u00f3m, heldur \u00e1tti frumkv\u00e6\u00f0i\u00f0 a\u00f0 \u00fev\u00ed, a\u00f0 Bretar h\u00f3fu a\u00f0 undirb\u00faa lei\u00f0angur til a\u00f0 fylgjast me\u00f0 myrkvanum. Hann f\u00e9kk Eddington \u00ed li\u00f0 me\u00f0 s\u00e9r, enda var hann eini ma\u00f0urinn \u00e1 Bretlandseyjum, sem haf\u00f0i full t\u00f6k \u00e1 almennu afst\u00e6\u00f0iskenningunni. A\u00f0 auk \u00fe\u00f3tti Eddington fram\u00farskarandi stj\u00f6rnufr\u00e6\u00f0ingur.<\/p>\n<p>\u00deegar upp var sta\u00f0i\u00f0, ur\u00f0u lei\u00f0angrarnir tveir:\u00a0 Eddington f\u00f3r til eyjarinnar <a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Pr%C3%ADncipe\">Pr\u00edncipe<\/a> fyrir utan versturstr\u00f6nd Afr\u00edku, \u00e1samt a\u00f0sto\u00f0armanni s\u00ednum\u00a0 <a href=\"http:\/\/adsbit.harvard.edu\/\/full\/1941MNRAS.101..131.\/0000131.000.html\">Edwin T. Cottingham<\/a>.\u00a0 Dyson skipulag\u00f0i hins vegar lei\u00f0angur til <a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Sobral,_Cear%C3%A1\">Sobral<\/a> \u00ed Brasil\u00edu, en f\u00f3r ekki sj\u00e1lfur, heldur sendi \u00feanga\u00f0 tvo a\u00f0sto\u00f0armenn, \u00fe\u00e1 <a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Andrew_Claude_de_la_Cherois_Crommelin\">Andrew C. D. Crommelin<\/a> og\u00a0 <a href=\"http:\/\/www.royalobservatorygreenwich.org\/articles.php?article=1288\">Charles R. Davidson<\/a>.<\/p>\n<figure id=\"attachment_9809\" aria-describedby=\"caption-attachment-9809\" style=\"width: 336px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\" wp-image-9809\" src=\"http:\/\/uni.hi.is\/einar\/files\/2019\/05\/CrommelinDavison-220x300.jpg\" alt=\"\" width=\"336\" height=\"458\" srcset=\"https:\/\/wizardly-antonelli.176-10-35-210.plesk.page\/wp-content\/uploads\/2019\/05\/CrommelinDavison-220x300.jpg 220w, https:\/\/wizardly-antonelli.176-10-35-210.plesk.page\/wp-content\/uploads\/2019\/05\/CrommelinDavison.jpg 385w\" sizes=\"auto, (max-width: 336px) 100vw, 336px\" \/><figcaption id=\"caption-attachment-9809\" class=\"wp-caption-text\"><span style=\"font-size: 10pt\">Crommelin (til vinstri) og Davidson \u00ed Sobral \u00ed ma\u00ed 1919. Mynd: Observat\u00f3rio Nacional \u00ed Brasil\u00edu.<\/span><\/figcaption><\/figure>\n<figure id=\"attachment_9636\" aria-describedby=\"caption-attachment-9636\" style=\"width: 590px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\" wp-image-9636\" src=\"http:\/\/uni.hi.is\/einar\/files\/2019\/04\/Sjo\u0301nauki-300x200.jpg\" alt=\"\" width=\"590\" height=\"394\" \/><figcaption id=\"caption-attachment-9636\" class=\"wp-caption-text\"><span style=\"font-size: 10pt\">B\u00fana\u00f0urinn \u00ed Sobral, 29. ma\u00ed 1919. Fremst eru tveir geislabeinar, v\u00e9lkn\u00fanir speglar, sem beina st\u00f6\u00f0ugt lj\u00f3si fr\u00e1 n\u00e6sta umhverfi\u00a0 myrkva\u00f0rar s\u00f3lar til l\u00e1r\u00e9ttu k\u00edkjanna \u00ed kofanum.\u00a0 Vi\u00f0fangsgler s\u00edvalningslaga sj\u00f3naukans er 13 \u00feumlungar en a\u00f0eins 4 \u00feumlungar \u00ed \u00feeim kassalaga. \u00deegar til kom reyndist s\u00e1 sj\u00f3nauki mun betur.<br \/><\/span><\/figcaption><\/figure>\n<figure id=\"attachment_9911\" aria-describedby=\"caption-attachment-9911\" style=\"width: 376px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-9911\" src=\"http:\/\/uni.hi.is\/einar\/files\/2019\/05\/1919-Solar-Eclipse-Eclips-earrows-630x827-229x300.jpg\" alt=\"\" width=\"376\" height=\"492\" \/><figcaption id=\"caption-attachment-9911\" class=\"wp-caption-text\"><span style=\"font-size: 10pt\">Ein af s\u00f3lmyrkvamyndunum sem \u00feeir Crommelin og Davidson t\u00f3ku \u00ed Sobral. Bl\u00e1u \u00f6rvarnar, sem teikna\u00f0ar eru inn \u00e1 myndina, s\u00fdna sp\u00e1 Einsteins um hlutfallslega hli\u00f0run stjarna \u00e1 hvelfingunni vegna lj\u00f3ssveigjunnar. Til \u00feess a\u00f0\u00a0 \u00f6rvarnar sj\u00e1ist n\u00f3gu vel eru \u00fe\u00e6r haf\u00f0ar 320 sinnum of langar mi\u00f0a\u00f0 vi\u00f0 st\u00e6r\u00f0 s\u00f3lkringlunnar. Mynd: The Royal Observatory \u00ed Greenwich.<\/span><\/figcaption><\/figure>\n<p>M\u00e6lingar bresku v\u00edsindamanna \u00e1 lj\u00f3ssveigjunni vi\u00f0 <a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Solar_eclipse_of_May_29,_1919\">s\u00f3lmyrkvann 29. ma\u00ed 1919<\/a> t\u00f3kust b\u00e6rilega, en \u00farvinnslan t\u00f3k umtalsver\u00f0an t\u00edma. Af \u00feeim s\u00f6kum var ekki sk\u00fdrt fr\u00e1 ni\u00f0urst\u00f6\u00f0unum fyrr en t\u00e6pu h\u00e1lfu \u00e1ri s\u00ed\u00f0ar, e\u00f0a hinn 6. n\u00f3vember. \u00de\u00e1 var kunngj\u00f6rt, a\u00f0 stefnubreyting lj\u00f3ssins v\u00e6ri \u00ed fullu samr\u00e6mi vi\u00f0 \u00fatreikninga Einsteins og almennu afst\u00e6\u00f0iskenninguna. Fr\u00e9ttin barst eins og eldur \u00ed sinu um alla heimsbygg\u00f0ina og \u00ed kj\u00f6lfari\u00f0 var\u00f0 Einstein v\u00ed\u00f0fr\u00e6gur.<\/p>\n<p>Miki\u00f0 hefur veri\u00f0 fjalla\u00f0 um s\u00f3lmyrkvalei\u00f0angrana tvo \u00ed r\u00e6\u00f0u og riti og er ekki \u00e1st\u00e6\u00f0a til a\u00f0 endurtaka \u00fe\u00e6r l\u00fdsingar h\u00e9r. \u00deeim, sem \u00e1huga hafa, m\u00e1 hins vegar benda \u00e1 eftirfarandi verk, \u00fear sem jafnframt er v\u00edsa\u00f0 \u00ed frekari heimildir:<\/p>\n<ul>\n<li>R. Catchpole, 2014-2019: <a href=\"http:\/\/www.royalobservatorygreenwich.org\/articles.php?article=1283\">General Relativity and the 1919 Solar Eclipse<\/a>.<\/li>\n<li>L. C. B. Crispino og M. C. de Lima, 2016:\u00a0 <a href=\"https:\/\/link.springer.com\/article\/10.1007\/s00016-016-0190-3\">Amazonia Introduced to General Relativity: The May 29, 1919, Solar Eclipse from a North-Brazilian Point of View<\/a>.<\/li>\n<li>R. Ellis og fl., 2009: <a href=\"https:\/\/onlinelibrary.wiley.com\/doi\/epdf\/10.1111\/j.1468-4004.2009.50412.x\"> 90 years on \u2013 the 1919 eclipse expedition at Pr\u00edncipe<\/a>.<\/li>\n<\/ul>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<h3 style=\"text-align: center\"><span style=\"font-size: 14pt\"><strong>Fundurinn 6. n\u00f3vember 1919<br \/>\n<\/strong><\/span><\/h3>\n<p>Fundurinn var haldinn \u00e1 vegum breska v\u00edsindaf\u00e9lagsins (the Royal Society) og breska stjarnfr\u00e6\u00f0if\u00e9lagsins (the Royal Astronomical Society). Samkv\u00e6mt <a href=\"http:\/\/articles.adsabs.harvard.edu\/pdf\/1919Obs....42..389.\">prenta\u00f0ri fundarger\u00f0<\/a> h\u00f3fst hann \u00e1 erindum \u00feeirra Dysons, Crommelins og Eddingtons um lei\u00f0angrana tvo, m\u00e6lingarnar og ni\u00f0urst\u00f6\u00f0urnar. Eins og \u00e1\u00f0ur hefur komi\u00f0 fram taldi h\u00f3purinn a\u00f0 m\u00e6lini\u00f0urst\u00f6\u00f0ur v\u00e6ru \u00ed fullu samr\u00e6mi vi\u00f0 \u00fatreikninga Einsteins.<\/p>\n<p>A\u00f0 loknum fryrirlestri Eddingtons t\u00f3k forseti v\u00edsindaf\u00e9lagsins, e\u00f0lisfr\u00e6\u00f0ingurinn <a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/J._J._Thomson\">J. J. Thomson<\/a>, til m\u00e1ls og sag\u00f0i me\u00f0al annars:<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-13254 aligncenter\" src=\"http:\/\/uni.hi.is\/einar\/files\/2019\/11\/Screenshot_2019-11-04-1919Obs-42-389--300x170.png\" alt=\"\" width=\"563\" height=\"319\" srcset=\"https:\/\/wizardly-antonelli.176-10-35-210.plesk.page\/wp-content\/uploads\/2019\/11\/Screenshot_2019-11-04-1919Obs-42-389--300x170.png 300w, https:\/\/wizardly-antonelli.176-10-35-210.plesk.page\/wp-content\/uploads\/2019\/11\/Screenshot_2019-11-04-1919Obs-42-389--1024x581.png 1024w, https:\/\/wizardly-antonelli.176-10-35-210.plesk.page\/wp-content\/uploads\/2019\/11\/Screenshot_2019-11-04-1919Obs-42-389--768x436.png 768w, https:\/\/wizardly-antonelli.176-10-35-210.plesk.page\/wp-content\/uploads\/2019\/11\/Screenshot_2019-11-04-1919Obs-42-389-.png 1114w\" sizes=\"auto, (max-width: 563px) 100vw, 563px\" \/><\/p>\n<p>Eins og geti\u00f0 er um \u00ed fundarger\u00f0inni, l\u00f6g\u00f0u fleiri or\u00f0 \u00ed belg. Frekari umr\u00e6\u00f0ur ur\u00f0u \u00fe\u00f3 a\u00f0 b\u00ed\u00f0a betri t\u00edma, \u00fev\u00ed \u00fea\u00f0 var ekki fyrr en \u00ed lok apr\u00edl 1920 sem \u00edtarleg greinarger\u00f0 lei\u00f0angursmannanna kom loks \u00e1 prenti:<\/p>\n<ul>\n<li>F. W. Dyson, A. S. Eddington, C. Davidson, 1920: <a href=\"http:\/\/w.astro.berkeley.edu\/~kalas\/labs\/documents\/dyson1920.pdf\">A Determination of the Deflection of Light by the Sun&#8217;s Gravitational Field, from Observations made at the Total Eclipse of May 29, 1919<\/a>.<\/li>\n<\/ul>\n<p>\u00cd eftirfarandi greinum m\u00e1 finna frekari umfj\u00f6llun um bakgrunn \u00feessa mikila \u00e6vint\u00fdris, m\u00e6lingarnar sj\u00e1lfar og n\u00e1kv\u00e6mni \u00feeirra:<\/p>\n<ul>\n<li>J. Earman og C. Glymour,1980: <a href=\"http:\/\/newt.phys.unsw.edu.au\/~jkw\/phys3550\/Eclipse\/Earman_Glymour_1980.pdf\">Relativity and Eclipses: The British Eclipse Expedition of 1919 and its Predecessors<\/a>.<\/li>\n<li>M. Stanley, 2003:\u00a0 <a href=\"https:\/\/www.academia.edu\/882179\/An_Expedition_to_Heal_the_Wounds_of_War_the_1919_Eclipse_Expedition_and_Eddington_as_Quaker_Adventurer\">An Expedition to Heal the Wounds of War: the 1919 Eclipse Expedition and Eddington as Quaker Adventurer<\/a>.<\/li>\n<li>D. Kennefick, 2009: <a href=\"http:\/\/www.physics.rutgers.edu\/~jackph\/2012f\/kennefick_phystoday_09.pdf\">Testing relativity from the 1919 eclipse &#8211; a question of bias<\/a><\/li>\n<li>C. M. Will, 2015: <a href=\"https:\/\/arxiv.org\/pdf\/1409.7812.pdf\">The 1919 measurement of the deflection of light<\/a>.<\/li>\n<\/ul>\n<p>\u00cd \u00feessu sambandi m\u00e1 einnig m\u00e6la me\u00f0 eftirfarandi yfirlitsgrein. H\u00fan fjallar um s\u00f6guna a\u00f0 baki hugmyndarinnar um sveigju lj\u00f3ss \u00ed \u00feyngdarsvi\u00f0i og beinar aflei\u00f0ingar hennar, hinar svok\u00f6llu\u00f0u \u00feyngdarlinsur:<\/p>\n<ul>\n<li>D. Valls-Gabaud, 2009: <a href=\"http:\/\/adsbit.harvard.edu\/\/full\/2009ASPC..409...57V\/0000057.000.html\">A Conceptual and Cultural History of Gravitational Lensing<\/a>.<\/li>\n<\/ul>\n<h3><\/h3>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<h3 style=\"text-align: center\"><span style=\"font-size: 14pt\"><strong>Fr\u00e9ttaflutningur og vi\u00f0br\u00f6g\u00f0<br \/>\n<\/strong><\/span><\/h3>\n<p>Fr\u00e9ttir af fundinum 6. n\u00f3vember birtust strax daginn eftir \u00ed Lund\u00fanabla\u00f0inu <em>The Times<\/em> undir fyrirs\u00f6gninni REVOLUTION IN SCIENCE. Af einhverjum enn \u00f3\u00fatsk\u00fdr\u00f0um \u00e1st\u00e6\u00f0um hratt umfj\u00f6llunin af sta\u00f0 skri\u00f0u bla\u00f0agreina, b\u00e6\u00f0i heima\u00a0 og erlendis.\u00a0 Bla\u00f0amenn og allur almenningur var\u00f0 strax hugfanginn af pers\u00f3nu Einsteins og hugmyndum hans um r\u00fam, t\u00edma og \u00feyngd. \u00c1 \u00f6rf\u00e1um vikum \u00f6\u00f0la\u00f0ist hinn fertugi e\u00f0lisfr\u00e6\u00f0ipr\u00f3fessor heimsfr\u00e6g\u00f0 og enn \u00feann dag \u00ed dag er hann talinn einn mesti hugsu\u00f0ur allra t\u00edma.<\/p>\n<figure id=\"attachment_13208\" aria-describedby=\"caption-attachment-13208\" style=\"width: 600px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\" wp-image-13208\" src=\"http:\/\/uni.hi.is\/einar\/files\/2019\/11\/LTNYT-300x212.png\" alt=\"\" width=\"600\" height=\"424\" srcset=\"https:\/\/wizardly-antonelli.176-10-35-210.plesk.page\/wp-content\/uploads\/2019\/11\/LTNYT-300x212.png 300w, https:\/\/wizardly-antonelli.176-10-35-210.plesk.page\/wp-content\/uploads\/2019\/11\/LTNYT-1024x723.png 1024w, https:\/\/wizardly-antonelli.176-10-35-210.plesk.page\/wp-content\/uploads\/2019\/11\/LTNYT-768x543.png 768w, https:\/\/wizardly-antonelli.176-10-35-210.plesk.page\/wp-content\/uploads\/2019\/11\/LTNYT.png 1124w\" sizes=\"auto, (max-width: 600px) 100vw, 600px\" \/><figcaption id=\"caption-attachment-13208\" class=\"wp-caption-text\"><span style=\"font-size: 10pt\">Fyrirsagnir fr\u00e9tta af fundinum \u00ed London. &#8211;\u00a0 Til vinstri: Fr\u00e9tt Lund\u00fanabla\u00f0sins<em> The Times<\/em> fr\u00e1 7. n\u00f3vember. Til h\u00e6gri: <a href=\"https:\/\/timesmachine.nytimes.com\/timesmachine\/1919\/11\/10\/118180487.pdf\">Fr\u00e9tt <em>The New York Times<\/em> fr\u00e1 10. n\u00f3vember<\/a>. <\/span><\/figcaption><\/figure>\n<figure id=\"attachment_9635\" aria-describedby=\"caption-attachment-9635\" style=\"width: 381px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\" wp-image-9635\" src=\"http:\/\/uni.hi.is\/einar\/files\/2019\/04\/22nov1919-IllustratedLondonNews-copy-228x300.jpg\" alt=\"\" width=\"381\" height=\"502\" srcset=\"https:\/\/wizardly-antonelli.176-10-35-210.plesk.page\/wp-content\/uploads\/2019\/04\/22nov1919-IllustratedLondonNews-copy-228x300.jpg 228w, https:\/\/wizardly-antonelli.176-10-35-210.plesk.page\/wp-content\/uploads\/2019\/04\/22nov1919-IllustratedLondonNews-copy.jpg 500w\" sizes=\"auto, (max-width: 381px) 100vw, 381px\" \/><figcaption id=\"caption-attachment-9635\" class=\"wp-caption-text\"><span style=\"font-size: 10pt\">\u00deessi fr\u00e6ga mynd birtist fyrst \u00ed t\u00edmaritinu<em> The Illustrated London News,<\/em> hinn 22. n\u00f3vember 1919. H\u00fan gefur d\u00e1g\u00f3\u00f0a l\u00fdsingu \u00e1 \u00fev\u00ed helsta, sem tengist s\u00f3lmyrkvam\u00e6lingunum 29. ma\u00ed sama \u00e1r. Grunnmyndin s\u00fdnir sj\u00f3naukana \u00ed Sobral (\u00ed kofanum ne\u00f0st til vinstri) og hvernig \u00feyngd s\u00f3lar sveigir lj\u00f3sgeisla fr\u00e1 fjarl\u00e6gri stj\u00f6rnu. Til h\u00e6gri er s\u00fdnt efst, hvernig sveigjuhorni\u00f0 er m\u00e6lt. Fyrir mi\u00f0ju s\u00e9st braut almyrkvans. \u00dear fyrir ne\u00f0an er lj\u00f3smynd af k\u00f3r\u00f3nu s\u00f3lar.<\/span><\/figcaption><\/figure>\n<figure id=\"attachment_9801\" aria-describedby=\"caption-attachment-9801\" style=\"width: 381px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\" wp-image-9801\" src=\"http:\/\/uni.hi.is\/einar\/files\/2019\/05\/Einstein1919-225x300.jpg\" alt=\"\" width=\"381\" height=\"508\" srcset=\"https:\/\/wizardly-antonelli.176-10-35-210.plesk.page\/wp-content\/uploads\/2019\/05\/Einstein1919-225x300.jpg 225w, https:\/\/wizardly-antonelli.176-10-35-210.plesk.page\/wp-content\/uploads\/2019\/05\/Einstein1919.jpg 450w\" sizes=\"auto, (max-width: 381px) 100vw, 381px\" \/><figcaption id=\"caption-attachment-9801\" class=\"wp-caption-text\"><span style=\"font-size: 10pt\">Mynd af Einstein \u00e1 fors\u00ed\u00f0u \u00fe\u00fdska bla\u00f0sins <em>Berliner Illustrirte Zeitung<\/em>, 14. desember 1919. Undir myndinni stendur: Eine neue Gr\u00f6sse der Weltgeschichte: Albert Einstein, dessen Forschungen eine v\u00f6llige Umw\u00e4lzung unserer Naturbetrachtungen bedeuten und den Erkenntnissen eines Kopernikus, Kepler und Newton gleichwertig sind.<\/span><\/figcaption><\/figure>\n<p>N\u00e1nari umfj\u00f6llun um fyrstu vi\u00f0br\u00f6g\u00f0in vi\u00f0 ni\u00f0urst\u00f6\u00f0um s\u00f3lmyrkvam\u00e6linganna og kenningum Einsteins m\u00e1 me\u00f0al annars finna \u00ed eftirfarandi ritsm\u00ed\u00f0um:<\/p>\n<ul>\n<li>J. Crelinsten, 1980a: <a href=\"http:\/\/uni.hi.is\/einar\/files\/2019\/11\/Crelinsten_A.pdf\">Einstein, relativity, and the press: The myth of incomprehensibility<\/a>.<\/li>\n<li>J. Crelinsten, 1980b: <a href=\"http:\/\/uni.hi.is\/einar\/files\/2019\/11\/Crelinsten_B.pdf\">Physicists receive relativity: Revolution and reaction<\/a>.<\/li>\n<li>L. Elton, 1986:\u00a0 <a href=\"https:\/\/www.jstor.org\/stable\/232505?seq=1#page_scan_tab_contents\">Einstein, General Relativity, and the German Press, 1919-1920<\/a>.<\/li>\n<li>Einar H. Gu\u00f0mundsson og Sk\u00fali Sigur\u00f0sson, 2005:\u00a0\u00a0<a href=\"http:\/\/wayback.vefsafn.is\/wayback\/20200221162858\/http:\/\/www.raust.is\/2005\/1\/02\/\">E\u00f0li r\u00fams og t\u00edma: \u00d3lafur Dan Dan\u00edelsson og greinar hans um afst\u00e6\u00f0iskenninguna<\/a> (einkum kaflar 5 og 6).<\/li>\n<\/ul>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<h3 style=\"text-align: center\"><span style=\"font-size: 14pt\"><strong>Fr\u00e9ttirnar berast til \u00cdslands<\/strong><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: left\">Fr\u00e1sagnir af fundinum \u00ed London b\u00e1rust tilt\u00f6lulega flj\u00f3tt til \u00cdslands \u00ed gegnum Danm\u00f6rku og 19. n\u00f3vember 1919 m\u00e1tti lesa eftirfarandi sm\u00e1fr\u00e9tt \u00e1 s\u00ed\u00f0u 2 \u00ed dagbla\u00f0inu <em>V\u00edsi<\/em>:<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-9632 aligncenter\" src=\"http:\/\/uni.hi.is\/einar\/files\/2019\/04\/Simskeyti-copy.jpg\" alt=\"\" width=\"334\" height=\"292\" \/><\/p>\n<p>\u00d6nnur dagbl\u00f6\u00f0 fylgdu flj\u00f3tlega \u00ed kj\u00f6lfari\u00f0 me\u00f0 s\u00f6mu fr\u00e9tt og 5. desember birti <em>Morgunbla\u00f0i\u00f0<\/em> svo greinina<a href=\"http:\/\/timarit.is\/view_page_init.jsp?pageId=1204870\"> Byltingar \u00ed heimi v\u00edsindanna<\/a>. Um var a\u00f0 r\u00e6\u00f0a endurs\u00f6gn \u00e1 grein \u00far danska dagbla\u00f0inu <em>Politiken<\/em> fr\u00e1 18. n\u00f3vember (sem aftur bygg\u00f0i umfj\u00f6llun s\u00edna \u00e1 greinum <em>The Times<\/em>).<\/p>\n<figure id=\"attachment_13219\" aria-describedby=\"caption-attachment-13219\" style=\"width: 306px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\" wp-image-13219\" src=\"http:\/\/uni.hi.is\/einar\/files\/2019\/11\/Morgunbla\u00f0i\u00f0-05-12-1919-274x300.png\" alt=\"\" width=\"306\" height=\"335\" \/><figcaption id=\"caption-attachment-13219\" class=\"wp-caption-text\"><span style=\"font-size: 10pt\">Upphafi\u00f0 \u00e1 umfj\u00f6llun <em>Morgunbla\u00f0sins<\/em> hinn 5. desember 1919.<\/span><\/figcaption><\/figure>\n<p>S\u00ed\u00f0ar \u00ed greininni segir:<\/p>\n<blockquote><p>\u00de\u00f3 hefir s\u00fa sta\u00f0h\u00e6fing Einsteins vaki\u00f0 mesta athygli a\u00f0 h\u00e6gt er a\u00f0 vega s\u00f3larlj\u00f3si\u00f0. En \u00fe\u00f3 hefir \u00fea\u00f0 veri\u00f0 sanna\u00f0 me\u00f0al annars af tveimur stj\u00f6rnufr\u00e6\u00f0is ranns\u00f3knarnefndum sem athugu\u00f0u s\u00f3lmyrkvan 29.ma\u00ed sl. \u00e1r, b\u00e6\u00f0i \u00ed Nor\u00f0ur-Brasiliu og \u00e1 vesturstr\u00f6nd Afr\u00edku. Kenningar e\u00f0a uppg\u00f6tvanir Einsteins bentu \u00e1 \u00fea\u00f0, a\u00f0 hreyfing reykistjarnanna v\u00e6ri d\u00e1l\u00edti\u00f0 fr\u00e1brug\u00f0in \u00fev\u00ed, sem Newton h\u00e9lt fram. \u00deetta var sanna\u00f0 hva\u00f0 braut Merk\u00fars snerti. En \u00fea\u00f0 veittist \u00f6r\u00f0ugt a\u00f0 sanna, a\u00f0 lj\u00f3si\u00f0 fylgdi \u00f6\u00f0rum reglum en \u00feeim sem Newton haf\u00f0i fundi\u00f0. En me\u00f0an \u00e1 s\u00f3lmyrkvanum st\u00f3\u00f0, lj\u00f3smyndu\u00f0u menn margar \u00fe\u00e6r stj\u00f6rnur, sem senda lj\u00f3s sitt mj\u00f6g n\u00e6rri s\u00f3linni til jar\u00f0arinnar. \u00de\u00e1 kom \u00fea\u00f0 \u00ed lj\u00f3s, a\u00f0 geislar \u00feesara stjarna, sveig\u00f0ust miki\u00f0 a\u00f0 s\u00f3linni um lei\u00f0 og \u00feeir f\u00f3ru fram hj\u00e1 henni, vegna a\u00f0dr\u00e1ttarafls hennar. \u00deyngdarl\u00f6gm\u00e1l Newtons og yfirh\u00f6fu\u00f0 allar kenningar hans raskast t\u00f6luvert vi\u00f0 \u00feetta.<\/p><\/blockquote>\n<p>\u00c1 n\u00e6stu \u00e1rum var talsvert fjalla\u00f0 um Einstein \u00ed \u00edslenskum bl\u00f6\u00f0um og t\u00edmaritum. Mest voru \u00fea\u00f0 fr\u00e1sagnir af manninum sj\u00e1lfum, sko\u00f0unum hans, yfirl\u00fdsingum og ath\u00f6fnum. Sl\u00edkur fr\u00e9ttaflutningur h\u00e9lt \u00e1fram \u00e1ratugum saman, en inn \u00e1 milli birtust einnig ritsm\u00ed\u00f0ar \u00fear sem reynt var a\u00f0 \u00fatsk\u00fdra kenningar meistarans \u00ed einf\u00f6ldu m\u00e1li. Frekari umfj\u00f6llum um \u00feetta efni m\u00e1 finna \u00ed eftirfarandi greinum:<\/p>\n<ul>\n<li>Einar H. Gu\u00f0mundsson og Sk\u00fali Sigur\u00f0sson, 2005:\u00a0 <a href=\"http:\/\/wayback.vefsafn.is\/wayback\/20200221162858\/http:\/\/www.raust.is\/2005\/1\/02\/\">E\u00f0li r\u00fams og t\u00edma: \u00d3lafur Dan Dan\u00edelsson og greinar hans um afst\u00e6\u00f0iskenninguna<\/a>.<\/li>\n<li>Einar H. Gu\u00f0mundsson, 2015:\u00a0 <a href=\"https:\/\/notendur.hi.is\/~einar\/Afstaediskenning\/Myrkvi1919.pdf\">S\u00f3lmyrkvinn sem skaut Einstein upp \u00e1 stj\u00f6rnuhimininn<\/a>.<\/li>\n<li>Einar H. Gu\u00f0mundsson, 2019: <a href=\"http:\/\/uni.hi.is\/einar\/2019\/06\/23\/thorkell-thorkelsson\/\">\u00deorkell \u00deorkelsson e\u00f0lisfr\u00e6\u00f0ingur, a\u00f0koma hans a\u00f0 stofnun st\u00e6r\u00f0fr\u00e6\u00f0ideildar og greinin um afst\u00e6\u00f0iskenninguna<\/a> (sj\u00e1 seinni hluta f\u00e6rslunnar).<\/li>\n<\/ul>\n<figure id=\"attachment_13352\" aria-describedby=\"caption-attachment-13352\" style=\"width: 397px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\" wp-image-13352\" src=\"http:\/\/uni.hi.is\/einar\/files\/2019\/11\/\u00de\u00deO\u0301DD_1922-300x300.png\" alt=\"\" width=\"397\" height=\"397\" \/><figcaption id=\"caption-attachment-13352\" class=\"wp-caption-text\"><span style=\"font-size: 10pt\">\u00c1 t\u00edmabilinu 1905 til 1930 vir\u00f0ast \u00feeir <a href=\"http:\/\/wayback.vefsafn.is\/wayback\/20200221162858\/http:\/\/www.raust.is\/2005\/1\/02\/\">\u00d3lafur Dan Dan\u00edelsson<\/a>. st\u00e6r\u00f0fr\u00e6\u00f0ingur og <a href=\"http:\/\/uni.hi.is\/einar\/2019\/06\/23\/thorkell-thorkelsson\/\">\u00deorkell \u00deorkelsson e\u00f0lisfr\u00e6\u00f0ingur<\/a> hafa veri\u00f0 einu \u00cdslendingarnir, sem ger\u00f0u hei\u00f0arlega tilraun til a\u00f0 setja sig inn \u00ed afst\u00e6\u00f0iskenninguna, \u00d3lafur \u00ed kennilega \u00fe\u00e1ttinn og \u00deorkell \u00ed athuganir og m\u00e6lingar. A\u00f0rir h\u00f6f\u00f0u og sennilega ekki \u00fe\u00e1 kunn\u00e1ttu sem til \u00feurfti. H\u00e9r sj\u00e1st \u00feeir f\u00e9lagar \u00e1 mynd \u00d3lafs Magn\u00fassonar fr\u00e1 1922, \u00deorkell til vinstri og \u00d3lafur til h\u00e6gri.<br \/><\/span><\/figcaption><\/figure>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Fyrri heimstyrj\u00f6ldin ger\u00f0i \u00fea\u00f0 a\u00f0 verkum, a\u00f0 fr\u00e9ttir af almennu afst\u00e6\u00f0iskenningunni b\u00e1rust tilt\u00f6lulega seint til Bretlands. Hinn merki breski stjarnv\u00edsindama\u00f0ur og pr\u00f3fessor \u00ed Cambridge, Arthur S. Eddington, f\u00e9kk \u00fe\u00f3 uppl\u00fdsingar um verk Einsteins eftir kr\u00f3kalei\u00f0um og var \u00f3tr\u00falega flj\u00f3tur a\u00f0 tileinka s\u00e9r hugmyndir hans. \u00der\u00e1tt fyrir styrjaldar\u00e1standi\u00f0, t\u00f3k Eddington svo a\u00f0 s\u00e9r \u00f3be\u00f0inn a\u00f0 kynna [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4,15,19],"tags":[],"class_list":["post-13205","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-edlisfraedi","category-stjornufraedi","category-tuttugasta-oldin"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/wizardly-antonelli.176-10-35-210.plesk.page\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/13205","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/wizardly-antonelli.176-10-35-210.plesk.page\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/wizardly-antonelli.176-10-35-210.plesk.page\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wizardly-antonelli.176-10-35-210.plesk.page\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wizardly-antonelli.176-10-35-210.plesk.page\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=13205"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/wizardly-antonelli.176-10-35-210.plesk.page\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/13205\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/wizardly-antonelli.176-10-35-210.plesk.page\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=13205"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/wizardly-antonelli.176-10-35-210.plesk.page\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=13205"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/wizardly-antonelli.176-10-35-210.plesk.page\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=13205"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}