{"id":19907,"date":"2021-11-13T17:38:11","date_gmt":"2021-11-13T17:38:11","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/einar\/?p=19907"},"modified":"2021-11-13T17:38:11","modified_gmt":"2021-11-13T17:38:11","slug":"um-merkisafmaeli-stefans-bjornssonar-og-gisla-einarssonar-a-arinu-2021-asamt-inngangi-um-yfirbordsbylgjur","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wizardly-antonelli.176-10-35-210.plesk.page\/?p=19907","title":{"rendered":"Um merkisafm\u00e6li Stef\u00e1ns Bj\u00f6rnssonar og G\u00edsla Einarssonar \u00e1 \u00e1rinu 2021.  \u00c1samt inngangi um yfirbor\u00f0sbylgjur"},"content":{"rendered":"<p><span style=\"font-size: 12pt\">\u00cd n\u00f3vemberhefti t\u00edmaritsins <em>Physics Today<\/em> er mj\u00f6g fr\u00f3\u00f0leg grein um <a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Wind_wave\">yfirbor\u00f0sbylgjur<\/a>, sem \u00e9g haf\u00f0i loks t\u00edma til a\u00f0 lesa \u00ed g\u00e6r: <\/span><\/p>\n<ul>\n<li><span style=\"font-size: 12pt\">N. Pizzo, L. Deike &amp; A. Ayet, 2021: <a href=\"https:\/\/physicstoday.scitation.org\/doi\/10.1063\/PT.3.4880\">How does the wind generate waves? <\/a><\/span><\/li>\n<\/ul>\n<p><span style=\"font-size: 12pt\">Strax og \u00e9g s\u00e1 titilinn, rifja\u00f0ist \u00fea\u00f0 upp fyrir m\u00e9r, a\u00f0 fyrir r\u00famum 225 \u00e1rum sendi Stef\u00e1n Bj\u00f6rnsson inn ritger\u00f0(ir) um n\u00e1kv\u00e6mlega \u00feessa spurningu \u00ed ver\u00f0launasamkeppni danska <em>V\u00edsindaf\u00e9lagsins<\/em>. S\u00fa saga er rakin \u00ed lok f\u00e6rslu minnar fr\u00e1 2017: <a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/einar\/2017\/10\/18\/aflfraedi-i-verkum-stefans-bjornssonar\/\">Aflfr\u00e6\u00f0i \u00ed verkum Stef\u00e1ns Bj\u00f6rnssonar<\/a>.<\/span><\/p>\n<figure id=\"attachment_1221\" aria-describedby=\"caption-attachment-1221\" style=\"width: 601px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\" wp-image-1221\" src=\"https:\/\/uni.hi.is\/einar\/files\/2017\/10\/Mynd95small-300x165.jpg\" alt=\"\" width=\"601\" height=\"331\" srcset=\"https:\/\/wizardly-antonelli.176-10-35-210.plesk.page\/wp-content\/uploads\/2017\/10\/Mynd95small-300x165.jpg 300w, https:\/\/wizardly-antonelli.176-10-35-210.plesk.page\/wp-content\/uploads\/2017\/10\/Mynd95small-1024x563.jpg 1024w, https:\/\/wizardly-antonelli.176-10-35-210.plesk.page\/wp-content\/uploads\/2017\/10\/Mynd95small-768x422.jpg 768w, https:\/\/wizardly-antonelli.176-10-35-210.plesk.page\/wp-content\/uploads\/2017\/10\/Mynd95small-1536x844.jpg 1536w, https:\/\/wizardly-antonelli.176-10-35-210.plesk.page\/wp-content\/uploads\/2017\/10\/Mynd95small-2048x1126.jpg 2048w\" sizes=\"(max-width: 601px) 100vw, 601px\" \/><figcaption id=\"caption-attachment-1221\" class=\"wp-caption-text\"><span style=\"font-size: 10pt\">Myndir \u00far handskrifa\u00f0ri ritger\u00f0 Stef\u00e1ns, sem hann sendi <em>Hinu konunglega danska v\u00edsindaf\u00e9lagi<\/em>\u00a0\u00e1 lat\u00ednu sumari\u00f0 1795. \u00c1 \u00edslensku hlj\u00f3\u00f0ar titillinn svo: <em>Ritger\u00f0, \u00fear sem \u00fatsk\u00fdrt er og s\u00fdnt, hvernig \u00f6lduh\u00e6\u00f0 og \u00f6ldubreidd veltur \u00e1 v\u00edddum vatna, sem vindur hr\u00e6rir<\/em>.<\/span><\/figcaption><\/figure>\n<p><span style=\"font-size: 12pt\">\u00deeim sem vilja s\u00f6kkva s\u00e9r d\u00fdpra \u00ed \u00feetta krefjandi vi\u00f0fangsefni og s\u00f6gu \u00feess, m\u00e1 benda \u00e1 eftirfarandi heimildir:<\/span><\/p>\n<ul>\n<li><span style=\"font-size: 12pt\">A.D.D. Craik, 2004: <a href=\"https:\/\/www.researchgate.net\/publication\/228989772_The_origins_of_water_wave_theory\">The origins of water wave theory<\/a>.<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-size: 12pt\">O. Darrigol, 2003: <a href=\"https:\/\/citeseerx.ist.psu.edu\/viewdoc\/download?doi=10.1.1.384.1209&amp;rep=rep1&amp;type=pdf\">The Spirited Horse, the Engineer, and the Mathematician: Water Waves in Nineteenth-Century Hydrodynamics<\/a>.<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-size: 12pt\">Unnsteinn Stef\u00e1nsson, 1999: <a href=\"http:\/\/haskolautgafan.hi.is\/hafid\">Hafi\u00f0<\/a> (sj\u00e1 bls. 261-290).<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-size: 12pt\">Thordur Jonsson &amp; Jakob Yngvason, 1995: <a href=\"https:\/\/play.google.com\/store\/books\/details\/Thordur_Jonsson_Waves_And_Distributions?id=bmmhDwAAQBAJ\">Waves and Distributions<\/a> (sj\u00e1 kafla 6.5, bls. 166-174).<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<h3 style=\"text-align: center\"><strong><span style=\"font-size: 14pt\">Stef\u00e1n Bj\u00f6rnsson (1721-1798)<br \/>\n<\/span><\/strong><\/h3>\n<p><span style=\"font-size: 12pt\">\u00de\u00f3tt e\u00f0lisfr\u00e6\u00f0in, sem kemur vi\u00f0 s\u00f6gu h\u00e9r a\u00f0 framan, s\u00e9 b\u00e6\u00f0i skemmtileg og mikilv\u00e6g, er tilgangur \u00feessarar f\u00e6rslu ekki s\u00e1 a\u00f0 fjalla frekar um hana sem sl\u00edka, heldur a\u00f0 minna menn \u00e1, a\u00f0 <strong>\u00e1 \u00feessu \u00e1ri eru li\u00f0nar \u00ferj\u00e1r aldir fr\u00e1 f\u00e6\u00f0ingu Stef\u00e1ns Bj\u00f6rnssonar reiknimeistara<\/strong>.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-size: 12pt\">Stef\u00e1n var s\u00e1 ma\u00f0ur \u00edslenskur sem best var a\u00f0 s\u00e9r \u00ed st\u00e6r\u00f0fr\u00e6\u00f0ilegum l\u00e6rd\u00f3mslistum \u00e1 \u00e1tj\u00e1ndu \u00f6ld. Um hann og verk hans m\u00e1 m.a. lesa h\u00e9r:<\/span><\/p>\n<ul>\n<li><span style=\"font-size: 12pt\">Einar H. Gu\u00f0mundsson, 1995: <a href=\"http:\/\/www.st\u00e6.is\/sites\/default\/files\/isf\/frb95.pdf\">Stef\u00e1n Bj\u00f6rnsson reiknimeistari<\/a>.<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-size: 12pt\">Einar H. Gu\u00f0mundsson, 1998: <a href=\"http:\/\/timarit.is\/view_page_init.jsp?pageId=3313934\">Ferhyrningar, halastj\u00f6rnur og grunnmask\u00ednur: Tveggja alda \u00e1rt\u00ed\u00f0 Stef\u00e1ns Bj\u00f6rnssonar<\/a>.<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-size: 12pt\">Einar H. Gu\u00f0mundsson, Eyj\u00f3lfur Kolbeins og \u00deorsteinn Vilhj\u00e1lmsson, 2006: <a href=\"https:\/\/notendur.hi.is\/~einar\/SAGA\/Kopernik.pdf\">Heimsmyndin \u00ed ritum l\u00e6r\u00f0ra \u00cdslendinga \u00e1 sautj\u00e1ndu og \u00e1tj\u00e1ndu \u00f6ld<\/a> (bls. 275-277).<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-size: 12pt\">Einar H. Gu\u00f0mundsson, 2017:<span style=\"font-family: georgia, palatino, serif\"> <a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/einar\/2017\/10\/18\/aflfraedi-i-verkum-stefans-bjornssonar\/\">Aflfr\u00e6\u00f0i \u00ed verkum Stef\u00e1ns Bj\u00f6rnssonar<\/a><\/span><strong>.<\/strong><\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-size: 12pt\"><strong>\u00a0<\/strong><\/span><span style=\"font-size: 12pt\">Einar H. Gu\u00f0mundsson, 2020: Kaflinn \u201eStef\u00e1n Bj\u00f6rnsson \u2013 Fyrsti \u00edslenski nj\u00fatonistinn?\u201c \u00cd mi\u00f0ri f\u00e6rslunni um <a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/einar\/2020\/10\/17\/stjarnedlisfraedi-og-heimsfraedi-a-islandi-2-timabilid-1780-1870-c-thyngdarfraedi-newtons\/\">\u00deyngdarfr\u00e6\u00f0i Newtons<\/a>.<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<h3 style=\"text-align: center\"><span style=\"font-size: 14pt\"><strong>G\u00edsli Einarsson (1621-1688)<br \/>\n<\/strong><\/span><\/h3>\n<p><span style=\"font-size: 12pt\">En \u00fea\u00f0 eru fleiri en Stef\u00e1n, sem eiga merkisafm\u00e6li. \u00dea\u00f0 \u00e1 til d\u00e6mis vi\u00f0 um G\u00edsla Einarsson sk\u00f3lameistara \u00ed Sk\u00e1lholti og s\u00ed\u00f0ar prest \u00e1 Helgafelli, en <strong>\u00e1 \u00feessu \u00e1ri eru li\u00f0nar fj\u00f3rar aldir fr\u00e1 f\u00e6\u00f0ingu hans<\/strong>. G\u00edsli mun hafa veri\u00f0 eini \u00cdslendingurinn, sem lag\u00f0i s\u00e9rstaka stund \u00e1 st\u00e6r\u00f0fr\u00e6\u00f0ilegar l\u00e6rd\u00f3mslistir \u00e1 sautj\u00e1ndu \u00f6ld, og \u00ed framhaldi af \u00fev\u00ed var\u00f0 hann fyrsti konungsskipa\u00f0i kennarinn \u00ed <a href=\"http:\/\/baekur.is\/bok\/000083341\/3\/25\/Kongelige_allernaadigste_Bindi_3_Bls_25\">reikningi, r\u00famfr\u00e6\u00f0i og stj\u00f6rnufr\u00e6\u00f0i <\/a>\u00a0h\u00e9r \u00e1 landi.<\/span><\/p>\n<figure id=\"attachment_2963\" aria-describedby=\"caption-attachment-2963\" style=\"width: 338px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\" wp-image-2963\" src=\"https:\/\/uni.hi.is\/einar\/files\/2017\/11\/Almanak-234x300.jpg\" alt=\"\" width=\"338\" height=\"434\" srcset=\"https:\/\/wizardly-antonelli.176-10-35-210.plesk.page\/wp-content\/uploads\/2017\/11\/Almanak-234x300.jpg 234w, https:\/\/wizardly-antonelli.176-10-35-210.plesk.page\/wp-content\/uploads\/2017\/11\/Almanak.jpg 292w\" sizes=\"(max-width: 338px) 100vw, 338px\" \/><figcaption id=\"caption-attachment-2963\" class=\"wp-caption-text\"><span style=\"font-size: 10pt\">Fors\u00ed\u00f0an \u00e1 hinu danska almanaki G\u00edsla Einarssonar fyrir \u00e1ri\u00f0 1650<em>: <a href=\"https:\/\/notendur.hi.is\/einar\/SAGA\/AlmanakGE_1650.pdf\">Almanach Paa det Aar Effter vor Frelseris Jesu Christi F\u00f8dsel M. DC. L. Beregnit effter Planeternes Lob, Til Elevatioem, poli, gr. 55. min. 43. under hvilcken Kiobenhaffn ligger, Aff Gislao Enario Islando, Mathematum Studioso.<\/a><\/em><\/span><\/figcaption><\/figure>\n<p><span style=\"font-size: 12pt\">Frekari uppl\u00fdsingar um G\u00edsla Einarsson m\u00e1 finna h\u00e9r:<\/span><\/p>\n<ul>\n<li><span style=\"font-size: 12pt\">Einar H. Gu\u00f0mundsson, 1998: <a href=\"http:\/\/timarit.is\/view_page_init.jsp?gegnirId=000514418\">G\u00edsli Einarsson sk\u00f3lameistari og v\u00edsinda\u00e1hugi \u00e1 \u00cdslandi \u00e1 17. \u00f6ld<\/a>.<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-size: 12pt\">Einar H. Gu\u00f0mundsson, 2009: <a href=\"http:\/\/wayback.vefsafn.is\/wayback\/20200221162817\/http:\/www.raust.is\/2009\/1\/02\/raust2009-1-02.pdf\">De Revolutionibus \u00e1 \u00cdslandi?<\/a><\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-size: 12pt\">Einar H. Gu\u00f0mundsson, 2017: <a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/einar\/2017\/12\/03\/rit-eftir-islendinga-a-laerdomsold-staerdfraedilegar-laerdomslistir\/\">Rit eftir \u00cdslendinga \u00e1 l\u00e6rd\u00f3ms\u00f6ld: St\u00e6r\u00f0fr\u00e6\u00f0ilegar l\u00e6rd\u00f3mslistir<\/a> (sj\u00e1 kafla aftarlega \u00ed f\u00e6rslunni).<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<hr \/>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00cd n\u00f3vemberhefti t\u00edmaritsins Physics Today er mj\u00f6g fr\u00f3\u00f0leg grein um yfirbor\u00f0sbylgjur, sem \u00e9g haf\u00f0i loks t\u00edma til a\u00f0 lesa \u00ed g\u00e6r: N. Pizzo, L. Deike &amp; A. Ayet, 2021: How does the wind generate waves? Strax og \u00e9g s\u00e1 titilinn, rifja\u00f0ist \u00fea\u00f0 upp fyrir m\u00e9r, a\u00f0 fyrir r\u00famum 225 \u00e1rum sendi Stef\u00e1n Bj\u00f6rnsson inn ritger\u00f0(ir) [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/wizardly-antonelli.176-10-35-210.plesk.page\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/19907"}],"collection":[{"href":"https:\/\/wizardly-antonelli.176-10-35-210.plesk.page\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/wizardly-antonelli.176-10-35-210.plesk.page\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wizardly-antonelli.176-10-35-210.plesk.page\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wizardly-antonelli.176-10-35-210.plesk.page\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=19907"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/wizardly-antonelli.176-10-35-210.plesk.page\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/19907\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/wizardly-antonelli.176-10-35-210.plesk.page\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=19907"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/wizardly-antonelli.176-10-35-210.plesk.page\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=19907"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/wizardly-antonelli.176-10-35-210.plesk.page\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=19907"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}