{"id":20403,"date":"2022-10-05T11:46:21","date_gmt":"2022-10-05T11:46:21","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/einar\/?p=20403"},"modified":"2022-10-05T11:46:21","modified_gmt":"2022-10-05T11:46:21","slug":"i-tilefni-nobelsverdlaunanna-i-edlisfraedi-2022","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wizardly-antonelli.176-10-35-210.plesk.page\/?p=20403","title":{"rendered":"\u00cd tilefni N\u00f3belsver\u00f0launanna \u00ed e\u00f0lisfr\u00e6\u00f0i 2022"},"content":{"rendered":"<p>\u00cd g\u00e6r b\u00e1rust \u00feau \u00e1n\u00e6gjulegu t\u00ed\u00f0indi a\u00f0 N\u00f3belsver\u00f0launin \u00ed e\u00f0lisfr\u00e6\u00f0i 2022 hef\u00f0u falli\u00f0 \u00ed skaut \u00feriggja e\u00f0lisfr\u00e6\u00f0inga \u201efyrir tilraunir me\u00f0 <a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Quantum_entanglement\">skammtatengdar lj\u00f3seindir<\/a>, sem sta\u00f0festu brot \u00e1 <a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Bell%27s_theorem\">\u00f3j\u00f6fnum Bells<\/a> og l\u00f6g\u00f0u grunn a\u00f0 <a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Quantum_information_science\">skammtauppl\u00fdsingafr\u00e6\u00f0i<\/a>\u201c<\/p>\n<figure id=\"attachment_20402\" aria-describedby=\"caption-attachment-20402\" style=\"width: 461px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-20402\" src=\"https:\/\/uni.hi.is\/einar\/files\/2022\/10\/Verdlaunahafar_2022-300x171.jpg\" alt=\"\" width=\"461\" height=\"263\" srcset=\"https:\/\/wizardly-antonelli.176-10-35-210.plesk.page\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/Verdlaunahafar_2022-300x171.jpg 300w, https:\/\/wizardly-antonelli.176-10-35-210.plesk.page\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/Verdlaunahafar_2022-768x439.jpg 768w, https:\/\/wizardly-antonelli.176-10-35-210.plesk.page\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/Verdlaunahafar_2022.jpg 930w\" sizes=\"auto, (max-width: 461px) 100vw, 461px\" \/><figcaption id=\"caption-attachment-20402\" class=\"wp-caption-text\"><span style=\"font-size: 10pt\">N\u00f3belsver\u00f0launahafarnir \u00ed e\u00f0lisfr\u00e6\u00f0i 2022. Fr\u00e1 vinstri: <a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Alain_Aspect\">Alain Aspect<\/a>, <a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/John_Clauser\">John Clauser<\/a> og <a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Anton_Zeilinger\">Anton Zeilinger<\/a>. Myndin er fengin a\u00f0 l\u00e1ni \u00far yfirlitsgreininni: <a href=\"https:\/\/physicstoday.scitation.org\/do\/10.1063\/PT.6.1.20221004a\/full\/?fbclid=IwAR2xc_-J2YWlBmFKS5ok9mF9ZGB-EbLi5B-tVZcQ3HU6nkxLtrhqPGL-K10\">Aspect, Clauser, and Zeilinger share 2022 Nobel Prize in Physics<\/a> \u00e1 heimas\u00ed\u00f0u <em>Physics Today<\/em>.<\/span><\/figcaption><\/figure>\n<p>Verkum ver\u00f0launahafanna er l\u00fdst n\u00e1nar \u00ed tveimur greinum fr\u00e1 N\u00f3belsstofnuninni:<\/p>\n<ul>\n<li><a href=\"https:\/\/www.nobelprize.org\/uploads\/2022\/10\/popular-physicsprize2022.pdf\">Popular science background: How entanglement has become a powerful tool<\/a>.<\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/www.nobelprize.org\/uploads\/2022\/10\/advanced-physicsprize2022.pdf\">Scientific Background: \u201cFor experiments with entangled photons, establishing the violation of Bell inequalities and pioneering quantum information science\u201c<\/a>.<\/li>\n<\/ul>\n<p>Til gamans m\u00e1 geta \u00feess a\u00f0 einn ver\u00f0launahafanna, Anton Zeilinger, kom til \u00cdslands \u00e1 \u00e1ri lj\u00f3ssins 2015 og var \u00fea\u00f0 a\u00f0 frumkv\u00e6\u00f0i \u00feeirra <a href=\"https:\/\/www.visindavefur.is\/author.php?id=1932\">\u00deorsteins Halld\u00f3rssonar<\/a>, <a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Jakob_Yngvason\">Jakobs Yngvasonar<\/a> og Einars H. Gu\u00f0mundssonar. Zeilinger h\u00e9lt s\u00e9rlega fr\u00f3\u00f0legan fyrirlestur vi\u00f0 Verkfr\u00e6\u00f0i- og n\u00e1tt\u00faruv\u00edsindasvi\u00f0 H\u00e1sk\u00f3la \u00cdslands, \u00fear sem hann fjalla\u00f0i me\u00f0al annars um ranns\u00f3knir s\u00ednar \u00e1 fur\u00f0um skammtafr\u00e6\u00f0innar.<\/p>\n<figure id=\"attachment_20401\" aria-describedby=\"caption-attachment-20401\" style=\"width: 400px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\" wp-image-20401\" src=\"https:\/\/uni.hi.is\/einar\/files\/2022\/10\/Gestir_27agust2015-300x225.jpg\" alt=\"\" width=\"400\" height=\"300\" srcset=\"https:\/\/wizardly-antonelli.176-10-35-210.plesk.page\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/Gestir_27agust2015-300x225.jpg 300w, https:\/\/wizardly-antonelli.176-10-35-210.plesk.page\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/Gestir_27agust2015-1024x768.jpg 1024w, https:\/\/wizardly-antonelli.176-10-35-210.plesk.page\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/Gestir_27agust2015-768x576.jpg 768w, https:\/\/wizardly-antonelli.176-10-35-210.plesk.page\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/Gestir_27agust2015-1536x1152.jpg 1536w, https:\/\/wizardly-antonelli.176-10-35-210.plesk.page\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/Gestir_27agust2015.jpg 2048w\" sizes=\"auto, (max-width: 400px) 100vw, 400px\" \/><figcaption id=\"caption-attachment-20401\" class=\"wp-caption-text\"><span style=\"font-size: 10pt\">\u00c1hugasamir gestir \u00e1 fyrirlestri Zeilingers, 27. \u00e1g\u00fast 2015.<\/span><\/figcaption><\/figure>\n<p>\u00cdslenskir fj\u00f6lmi\u00f0lar ger\u00f0u heims\u00f3kninni og fyrirlestrinum \u00e1g\u00e6t skil eins og sj\u00e1 m\u00e1 h\u00e9r:<\/p>\n<ul>\n<li>R\u00daV, 26. \u00c1g\u00fast 2015:<a href=\"https:\/\/www.ruv.is\/frett\/samskipti-ljoseinda-verda-ekki-hlerud\"> Samskipti lj\u00f3seinda ver\u00f0a ekki hleru\u00f0<\/a>. Vi\u00f0tal vi\u00f0 Kristj\u00e1n Le\u00f3sson.<\/li>\n<li>Mbl., 31. \u00e1g\u00fast 2015: <a href=\"https:\/\/www.mbl.is\/frettir\/taekni\/2015\/08\/31\/framtidin_felst_i_skommtum\/\">Framt\u00ed\u00f0in felst \u00ed sk\u00f6mmtum.<\/a><\/li>\n<\/ul>\n<p>M\u00e9r er ekki kunnugt um, a\u00f0 miki\u00f0 hafi veri\u00f0 fjalla\u00f0 \u00e1 \u00edslensku um \u00feau torskildu en skemmtilegu fr\u00e6\u00f0i sem h\u00e9r eru til umr\u00e6\u00f0u. \u00deetta eru \u00fe\u00e6r greinar, sem \u00e9g hef rekist \u00e1:<\/p>\n<ul>\n<li>Einar J\u00fal\u00edusson, 1984: <a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/einar\/files\/2022\/10\/EJ_1984.pdf\">Skilabo\u00f0 me\u00f0 hra\u00f0i<\/a>. Fr\u00e9ttabr\u00e9f E\u00f0lisfr\u00e6\u00f0if\u00e9lags \u00cdslands, nr. 6, n\u00f3vember 1984.<\/li>\n<li>Jakob Yngvason, 1985: <a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/einar\/files\/2022\/10\/JY_1985_3.pdf\">Br\u00e9f til ritstj\u00f3ra<\/a>. Fr\u00e9ttabr\u00e9f E\u00f0lisfr\u00e6\u00f0if\u00e9lags \u00cdslands, nr. 7, mars 1985.<\/li>\n<li>Jakob Yngvason, 1987: \u201eSkammtafr\u00e6\u00f0i og veruleiki.\u201c \u00cd b\u00f3kinni <a href=\"https:\/\/notendur.hi.is\/~einar\/SAGA\/Efnisyfirlit_%20HlutarinsEdli.pdf\">\u00cd hlutarins e\u00f0li: Afm\u00e6lisrit til hei\u00f0urs \u00deorbirni Sigurgeirssyni pr\u00f3fessor<\/a>, 401\u2013428.<\/li>\n<li>Ott\u00f3 El\u00edasson, 2010: <a href=\"http:\/\/www.raust.is\/2010\/1\/04\/\">Hverskonar veruleika l\u00fdsir skammtafr\u00e6\u00f0i?<\/a><\/li>\n<\/ul>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><em>Vi\u00f0b\u00f3t fyrir fr\u00f3\u00f0leiksf\u00fasa<\/em><\/p>\n<ol>\n<li>\u00deeim, sem vilja kanna s\u00f6guna a\u00f0 baki \u00feessum merku ranns\u00f3knum, er bent \u00e1 hinar l\u00e6silegu b\u00e6kur<\/li>\n<\/ol>\n<ul>\n<li>L. Gilder, 2008: <a href=\"https:\/\/books.google.is\/books?id=njtDiBApHnUC&amp;hl=is&amp;source=gbs_navlinks_s\">The Age of Entanglement: When Quantum Physics Was Reborn<\/a>.<\/li>\n<li>A. Zeilinger, 2010: <a href=\"https:\/\/books.google.is\/books?id=Oykw1_269KsC&amp;hl=is&amp;source=gbs_navlinks_s\">Dance of the Photons: From Einstein to Quantum Teleportation<\/a>.<\/li>\n<li>D. Kaiser, 2011: <a href=\"https:\/\/books.google.is\/books?id=mkO1PGlMzS0C&amp;hl=is&amp;source=gbs_navlinks_s\">How the Hippies Saved Physics: Science, Counterculture, and the Quantum Revival<\/a>.<\/li>\n<\/ul>\n<ol start=\"2\">\n<li>H\u00e9r eru svo tv\u00f6 fr\u00f3\u00f0leg myndb\u00f6nd:<\/li>\n<\/ol>\n<ul>\n<li>B. Greene, 2020: <a href=\"https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=PeGBlGuPZ8Q\">Quantum Entanglement or Einstein&#8217;s Spooky Action<\/a><\/li>\n<li>S. Carroll, 2020: <a href=\"https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=yZ1KSJbJAng\">Entanglement<\/a><\/li>\n<\/ul>\n<hr \/>\n<p><strong>Vi\u00f0b\u00f3t<\/strong>, 6. okt. 2022\u00a0 &#8211;\u00a0 Fr\u00f3\u00f0legar fr\u00e9ttask\u00fdringar:<\/p>\n<ul>\n<li>D. Kaiser, 5. okt. 2022: <a href=\"https:\/\/nautil.us\/they-probed-quantum-entanglement-while-everyone-shrugged-241212\/?utm_source=facebook&amp;utm_medium=post&amp;utm_campaign=quantumshrugged&amp;fbclid=IwAR0mxgf1xfs-9ZrrrU-hxD0O1qZELl5lPpofF3tqdSid58Jdtqy1iaSdZDk\">They Probed Quantum Entanglement While Everyone Shrugged<\/a>.<\/li>\n<li>H. Johnston &#8211; Podcast, 6. okt. 2022: <a href=\"https:\/\/physicsworld.com\/a\/the-weird-and-wonderful-history-of-quantum-entanglement-that-led-to-this-years-nobel-prize\/?utm_medium=email&amp;utm_source=iop&amp;utm_term=&amp;utm_campaign=14290-53880&amp;utm_content=Title%3A%20The%20weird%20and%20wonderful%20history%20of%20quantum%20entanglement%20that%20led%20to%20this%20year%E2%80%99s%20Nobel%20prize%20-%20explore%20more&amp;Campaign+Owner=\">The weird and wonderful history of quantum entanglement that led to this year\u2019s Nobel prize<\/a>.<\/li>\n<li>ING, 5. okt. 2022: <a href=\"https:\/\/www.ing.iac.es\/PR\/press\/nobel2022.html\">The ING Congratulates Anton Zeilinger, Nobel Prize in Physics 2022<\/a>.<\/li>\n<\/ul>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"size-medium wp-image-20430 aligncenter\" src=\"https:\/\/uni.hi.is\/einar\/files\/2022\/10\/Skammtatengsl-300x283.jpg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"283\" srcset=\"https:\/\/wizardly-antonelli.176-10-35-210.plesk.page\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/Skammtatengsl-300x283.jpg 300w, https:\/\/wizardly-antonelli.176-10-35-210.plesk.page\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/Skammtatengsl.jpg 720w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00cd g\u00e6r b\u00e1rust \u00feau \u00e1n\u00e6gjulegu t\u00ed\u00f0indi a\u00f0 N\u00f3belsver\u00f0launin \u00ed e\u00f0lisfr\u00e6\u00f0i 2022 hef\u00f0u falli\u00f0 \u00ed skaut \u00feriggja e\u00f0lisfr\u00e6\u00f0inga \u201efyrir tilraunir me\u00f0 skammtatengdar lj\u00f3seindir, sem sta\u00f0festu brot \u00e1 \u00f3j\u00f6fnum Bells og l\u00f6g\u00f0u grunn a\u00f0 skammtauppl\u00fdsingafr\u00e6\u00f0i\u201c Verkum ver\u00f0launahafanna er l\u00fdst n\u00e1nar \u00ed tveimur greinum fr\u00e1 N\u00f3belsstofnuninni: Popular science background: How entanglement has become a powerful tool. Scientific Background: [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4,17],"tags":[],"class_list":["post-20403","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-edlisfraedi","category-tuttugasta-og-fyrsta-oldin"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/wizardly-antonelli.176-10-35-210.plesk.page\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/20403","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/wizardly-antonelli.176-10-35-210.plesk.page\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/wizardly-antonelli.176-10-35-210.plesk.page\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wizardly-antonelli.176-10-35-210.plesk.page\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wizardly-antonelli.176-10-35-210.plesk.page\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=20403"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/wizardly-antonelli.176-10-35-210.plesk.page\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/20403\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/wizardly-antonelli.176-10-35-210.plesk.page\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=20403"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/wizardly-antonelli.176-10-35-210.plesk.page\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=20403"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/wizardly-antonelli.176-10-35-210.plesk.page\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=20403"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}